Steeds meer vrouwen met endometriose zoeken naar manieren om hun klachten te verminderen via voeding. Toch staat de wetenschappelijke kennis hierover nog relatief in de kinderschoenen. Volgens Jane Wijbers, diëtist en eigenaar van praktijk Positive Balance en voorzitter van Endometriose Diëtisten Nederland, groeit de aandacht voor voeding binnen dit ziektebeeld snel. “We zien in de praktijk goede resultaten en ook het onderzoek neemt toe. Vooral op het gebied van pijnvermindering en darmklachten zijn de eerste resultaten veelbelovend.”
Voor Wijbers is het onderwerp zowel persoonlijk als professioneel. Nadat zij zelf acht jaar geleden de diagnose endometriose kreeg, ging ze zich verder verdiepen in voeding. “Ik hoorde toen: misschien kun je iets met voeding doen, maar er was nog heel weinig over bekend. Dat maakte me nieuwsgierig.”
Die nieuwsgierigheid groeide uit tot een studie Voeding en Diëtetiek en uiteindelijk tot wetenschappelijk onderzoek in samenwerking met professor dr. V. Mijatovic van het Endometriosecentrum Amsterdam UMC. “Voor mijn enquêteonderzoek zocht ik eigenlijk dertig deelnemers, maar ineens deden er tweehonderd vrouwen mee. Toen wist ik: hier is veel behoefte aan.”
Grote behoefte aan kennis en begeleiding
Volgens Wijbers lopen veel vrouwen met endometriose vast in het enorme aanbod aan voedingsadviezen online. “Op internet zie je veel verhalen over hét ‘endometriose-dieet’. Dan worden complete productgroepen vermeden, zonder goede onderbouwing.”
Dat kan volgens haar juist problemen geven. “Mensen gaan dan steeds meer schrappen in hun voeding. Soms leidt dat juist tot meer klachten, soms geeft dat tijdelijk wat verlichting. Maar uiteindelijk ontstaan voedingstekorten of wordt het heel lastig om nog een volwaardig eetpatroon samen te stellen.” Ze ziet dat bijvoorbeeld bij glutenvrije voeding. “Dat bevat vaak minder vezels, terwijl vezels juist belangrijk zijn voor het darmmicrobioom. Bovendien verzadigt het minder goed, waardoor mensen soms ook minder energie hebben.”
Hormonen, ontstekingen en het microbioom
Hoewel nog niet alles duidelijk is, zijn er volgens Wijbers wel een aantal mechanismen waarvan gedacht wordt dat voeding invloed heeft op endometriose. “De grootste mechanismen waar nu naar gekeken wordt zijn hormonen, ontstekingen en het darmmicrobioom.”
Vooral de relatie met oestrogeen en ontstekingsprocessen krijgt veel aandacht in onderzoek. Tegelijkertijd benadrukt ze dat er nog veel open eindjes zijn. “Sommige onderzoeken spreken elkaar ook tegen. We zijn er echt nog niet.”
Niet één dieet voor iedereen
Een standaarddieet voor endometriose bestaat volgens Wijbers dan ook niet. “De klachten verschillen enorm per persoon. Daarom werken we vooral met persoonlijke voedingsadviezen.” De eerste stap is volgens haar verrassend basaal. “We kijken eerst: hoe eet iemand eigenlijk? Is het voedingspatroon wel gezond en volwaardig genoeg? Hoe kunnen we ultra-bewerkte producten beperken? Vaak valt daar al winst te behalen.” Pas daarna wordt gekeken naar verdere aanpassingen. “Bij veel pijnklachten rondom de menstruatie zetten we vaker in op ontstekingsremmende voeding. Bij meer darmklachten kijken we soms naar een FODMAP-aanpak.”
Ook ontstekingsremmende voeding kan helpend zijn. Dit gaat om voeding met meer antioxidanten, voldoende omega 3-vetzuren en meer plantaardige voeding. “We adviseren bijvoorbeeld meer olijfolie, meer volkoren producten en minder rood en bewerkt vlees.”
Minder pijn en minder ‘endobelly’
In de praktijk ziet Wijbers regelmatig verbeteringen. “Bij veel vrouwen neemt de opgeblazen buik af, de zogenoemde endobelly. Ook buikpijn en menstruatieklachten verminderen soms.” Daarnaast hoort ze vaak dat vrouwen zich energieker voelen of minder misselijk zijn. “Sommigen merken zelfs verschil in migraineklachten.”
Tegelijkertijd werkt voeding niet bij iedereen even goed. “Bij sommige vrouwen heeft het meer tijd nodig. En soms spelen er andere factoren mee, zoals veel bekkenbodemspanning.”
Adenomyose blijft lastig
Vooral bij adenomyose ziet Wijbers dat voeding minder effect lijkt te hebben. “Daar ben ik heel benieuwd naar, omdat we daar nog weinig onderzoek naar hebben.” Wijbers vermoedt dat de aandoening anders reageert doordat het weefsel meer ‘ingekapseld’ zit in de baarmoederwand. “Maar dat weten we nog niet zeker.”
Combinatie met andere leefstijlfactoren
Voeding staat volgens Wijbers nooit op zichzelf. “De combinatie werkt uiteindelijk het beste. Beweging heeft bijvoorbeeld invloed op de darmwerking en slaap speelt ook een rol bij pijnklachten.” Toch is voeding vaak de eerste stap waar vrouwen mee aan de slag gaan. “Dat is concreter en soms makkelijker aan te passen dan bijvoorbeeld bewegen, wat lastig kan zijn door pijn.” Momenteel werkt Wijbers daarom aan de e-learning ‘Bloei’ ver endometriose en leefstijl via de Endometriose Stichting. “Daarin nemen we voeding mee, maar ook andere leefstijlfactoren.”
Begrip is minstens zo belangrijk
Naast kennis over voeding is volgens Wijbers vooral kennis over de aandoening zelf belangrijk. “Veel vrouwen lopen al jarenlang rond met klachten voordat ze een diagnose krijgen. Ze zoeken ook begrip.” Daarom hoopt ze dat meer zorgprofessionals zich verdiepen in endometriose. “Het helpt als je begrijpt wat deze vrouwen doormaken. En dan kun je verdere begeleiding inschakelen, zoals gespecialiseerde diëtisten. “Je hoeft het niet allemaal alleen te doen. Maar het begint wel met herkennen dat voeding onderdeel kan zijn van de behandeling.”
Fotocredits: Evelien Lodewijks, LENS Producties
