In de zorg wordt leefstijl vaak gekoppeld aan de lange termijn: vitaal oud worden, zelfstandig blijven, spelen met de kleinkinderen. Mooie perspectieven, maar in de praktijk blijken ze mensen zelden echt in beweging te krijgen. Wat wel motiveert, ziet uroloog Melianthe Nicolai dagelijks in haar spreekkamer: seksuele gezondheid. “Voor veel mensen is seksueel functioneren veel directer verbonden aan hoe ze zich nu voelen. Meer energie, meer zin in seks, je prettiger voelen in je lijf – dat raakt mensen veel sterker dan een abstract toekomstbeeld.”
Volgens Nicolai wordt seksuele gezondheid nog te vaak gezien als een losstaand thema, terwijl het juist een spiegel is van de algehele gezondheid. “Goede seks is misschien maar vijftien procent van een relatie. Maar als het niet goed gaat, wordt het negentig procent. Dan is het penibel, en dan moet je er structureel iets mee.” Juist daarom is het een krachtig aangrijpingspunt om leefstijlverandering bespreekbaar te maken.
Use it or lose it
De effecten van leefstijlinterventies op seksuele gezondheid zijn volgens Nicolai duidelijk zichtbaar. Alle aspecten van leefstijl staan ook in relatie tot de seksuele gezondheid. Veel adviezen zijn in theorie simpel: ont-stressen, bewegen, afvallen, actief blijven. Meer specifiek voor seksuele gezondheid is bijvoorbeeld ook blijven masturberen. “Use it or lose it geldt voor de penis net zo goed als voor bijvoorbeeld de beenspieren”, aldus Nicolai.
Een veelvoorkomend profiel in de spreekkamer is dat van de vermoeide man: weinig energie, geen zin in seks, nauwelijks beweging, toenemend overgewicht en relatieproblemen. “Ongeveer één op de tien mannen heeft dit beeld,” vertelt Nicolai. “Vaak blijkt het testosteron verlaagd, mede door overgewicht. Afvallen en bewegen zijn dan cruciaal. Drie keer per week naar de sportschool, en tijdelijk geef ik wat hormoonvervanging om het proces te ondersteunen. Dat helpt, want dan zie je sneller effect. Na een half jaar zie ik soms een totaal andere man. De kwaliteit van leven gaat van een vijf naar een tien. En de partner is ook blij; die heeft geen half dode man meer op de bank.”
Leefstijl koppelen aan seks
Het probleem is niet dat mensen niet weten wat gezond voor ze is, maar dat ze het niet koppelen aan seksueel functioneren. “Als ik zeg dat drie keer per week drie uur hardlopen goed is voor je hart, haken mensen af. Maar als ik zeg dat een zeven minuten workout erectiestoornissen kan verbeteren, dan gaan ze het doen.” Die vertaalslag naar het hier en nu is essentieel. Mensen kunnen grote leefstijlveranderingen vaak niet overzien. Hapklare, praktische stappen maken het verschil.
Nicolai: “Als we dit met de westerse blik bekijken zien we het effect concreet terug in vaatgezondheid, hormoonbalans en zenuwgeleiding. Het is tastbaar en meetbaar. Maar we moeten niet vergeten er een bredere blik op te werpen, zoals bijvoorbeeld in de oosterse benadering, en zoals ook via Integrative Medicine. Daar wordt seksualiteit gezien als onderdeel van hoe je leeft, eet, communiceert en verbinding maakt. Dat hele plaatje missen we hier vaak, terwijl het zo belangrijk is. Toen ik zelf als jonge vrouw ziek was, merkte ik hoe weinig aandacht er was voor herstel op het gebied van intimiteit en levenskwaliteit. Terwijl dat juist zo’n groot onderdeel is van wie je bent.”
Kwaliteit van leven boven kwantiteit
Volgens Nicolai schuurt daar iets fundamenteels in de zorg. “We zijn heel goed geworden in mensen laten overleven, maar vaak met een slechte kwaliteit van leven in de laatste jaren. Dat is duur, niet leuk en uiteindelijk onhoudbaar. Ik zou liever heel gezond 75 worden dan ziek 85. Kwaliteit van leven is misschien wel belangrijker dan kwantiteit.”
Seksualiteit blijft voor veel zorgverleners toch een lastig onderwerp om te bespreken. Preutsheid, religie, opvoeding en gebrek aan kennis spelen een rol. Nicolai probeert die drempel te verlagen. “Ik begin vaak met cijfers, om te laten zien hoe belangrijk het is. En ik zeg ook: het is oké als je dit lastig vindt. Maar besef wel dat je hier mogelijk een belangrijk stuk zorg laat liggen.”
Het gaat niet om alles zelf oplossen, maar om het gesprek openen en zo nodig doorverwijzen. “Als iemand overgewicht heeft, hoort erectiestoornis ook bij dat profiel. En daar kun je iets mee.”
Vrouwen: andere benadering, zelfde kern
Bij vrouwen ziet Nicolai vergelijkbare patronen, bijvoorbeeld rond de perimenopauze. Verminderde zin in seks, vermoeidheid en stemmingsklachten lopen vaak samen. “Ook hier spelen hormonen, leefstijl en stress een grote rol.” Vrouwen zijn volgens haar vaak al actiever bezig met oplossingen, zoals hormoontherapie. “Maar awareness over wat er precies speelt is essentieel. En ook bij vrouwen is zin in seks een belangrijk thema, waar we met hormoontherapie en leefstijlinterventies echt wat aan kunnen doen.”
Melianthe Nicolai spreekt op 20 maart 2026 op het congres Leefstijlgeneeskunde in de spreekkamer over seksualiteit als ingang voor leefstijlgeneeskunde. Er zijn nog plaatsen vrij, tickets zijn hier verkrijgbaar.
